بخونید

با پای دل قدم زدن آن هم کنار تو
باشد که خستگی بشود شرمسار تو
در دفتر همیشه ی من ثبت می شود
این لحظه ها عزیزترین یادگار تو
تا دست هیچ کس نرسد تا ابد به من
می خواستم که گم بشوم در حصار تو
احساس می کنم که جدایم نموده اند
همچون شهاب سوخته ای از مدار تو
آن کوپه ی تهی منم آری که مانده ام
خالی تر از همیشه و در انتظار تو
این سوت آخر است و غریبانه می رود
تنهاترین مسافر تو از دیار تو
هر چند مثل این که هر لحظه فاش
هشدار می دهد به خزانم بهار تو
اما در این زمانه عسرت مس مرا
ترسم که اشتباه بسنجد عیار تو
از هر طرف نرفته به بن بست می رسیم
نفرین به روزگار من و روزگار تو....

                               کشف آثار دوره اسلامي در تپه چهارفرسخ

 آثار و بقاياي معماري مربوط به دوره اسلامي در تپه چهارفرسخ كشف شد.
    به گزارش خبرگزاري ميراث فرهنگي و گردشگري، مديركل ميراث فرهنگي و گردشگري خراسان جنوبي ضمن بيان اين مطلب گفت: براي اولين بار در استان خراسان جنوبي پس از پيگيري هاي فراوان، نخستين فصل از كاوش هاي باستان شناسي در يكي از تپه هاي تاريخي نهبندان به پايان رسيد.حسين عباس زاده افزود: كاوش اين تپه از بهمن ۸۴ آغاز شد و تا پايان اسفندماه ادامه يافت، امور حفاظتي از يافته هاي اين كاوش نيز اواخر فروردين به پايان رسيد.
    وي خاطرنشان كرد: باستان شناسان توانستند در اين تپه آثار و بقاياي معماري مربوط به يك قلعه را كشف كنند كه اين قلعه در دوره افشاريه محل سكونت اهالي چهارفرسخ بوده است.
    وي ادامه داد: يافته هاي باستان شناسان حكايت از آن دارد كه اين قلعه آخرين دوره استقراري در تپه چهارفرسخ است، ولي در زير آن آثاري از دوره تاريخي ساساني مدفون است.
    بنا به همين گزارش، شناسايي نوعي سفال بومي ناشناخته نيز از ديگر دستاوردهاي اين كاوش است.
    علي حسن آبادي سرپرست هيأت كاوش در اين زمينه گفت: قبلاً تصور مي شد سفالينه هاي پراكنده در سطح تپه متعلق به دوره هاي پيش از تاريخ است، ولي در اين فصل با نوعي سفال دست ساز بومي مربوط به دوره اسلامي متأخر روبه رو هستيم كه نشان مي دهد آخرين نسل اين سفال ها در روستاي ماخونيك توليد و استفاده شده است.

آسبادهاي روستاي چهارفرسخ

آسبادهاي روستاي چهارفرسخ در حال نابودي كامل است. عكس: حسين سلمانزاده تهران – ميراث‌خبر: جاذبه‌ها و اكوتوريسم: آسيابهاي بادي خراسان جنوبي كه به گفته معاون گردشگري اداره ميراث اين استان جزو قديمي‌ترين آسيابهاي بادي جهان هستند در حال نابوديند. اين آسيابهاي بادي كه در ميان بوميان منطقه«آسباد» خوانده مي‌شوند در روستاي چهارفرسخ در جنوبي‌ترين نقطه خراسان جنوبي واقع شده‌اند. با احياي اين آسبادها مي‌توان به رونق گردشگري اين منطقه چشم داشت. روستاي چهارفرسخ در انتهايي‌ترين نقطه كوير قرار دارد و جز يك جاده دسترسي از شهر نهبندان هيچ راه ارتباطي ديگري ندارد. به گفته عليرضا شه‌بخش معاون گردشگري اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري طبق مطالعات انجام شده و بررسي كتب تاريخي آسبادهاي موجود در اين استان و نواحي اطراف آن از قديمي‌ترين آسبادهاي جهان هستند به طوري كه به نظر مي‌رسد ايده ساخت آسبادهاي ساير كشورهاي جهان مخصوصا هلند از ايران، زابل و نواحي اطراف آن برداشت شده است. با اين كه بارها مسئولان سازمان ميراث فرهنگي به روستا آمده و اين آسبادها را ثبت كرده‌اند، اما مشاهده قسمتهاي باقي‌مانده از اين آسبادها نشان مي‌دهد كه هيچ اقدامي براي مراقبت و احياي اين آسبادها كه روزگاري در فرهنگ، داستانها و زندگي مردم كويرنشين نقش اساسي داشتند، صورت نمي‌گيرد. يكي از كارشناسان اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري خراسان جنوبي تنها نبود بودجه كافي براي احيا و نگهداري اين آسبادها را دليل بي‌توجهي به آنها دانست. به عقيده اين كارشناس در استاني مانند خراسان جنوبي كه در مقايسه با ساير استانها از جاذبه‌‌هاي تاريخي زيادي برخوردار نيست، نبايد اجازه داد تا اين آسبادها از بين بروند. آسبادها كه آسياب بادي نيز ناميده مي‌شوند، آسيايي هستند كه با نيروي باد مي‌چرخند. دو ديوار موازي به ارتفاع 10 متر كه به فاصله 4 متري هم قرار دارند، ساختمان عمومي اين آسبادها را تشكيل مي‌دهند. در قسمت شمالي اين محفظه پره‌هايي بزرگي وجود دارد كه با كمك نيروي باد مي‌چرخند. چرخش پره‌ها اهرم بزرگ و سنگ زيرين را به حركت درآورده و عمليات آسياب كردن شروع مي‌شود. روستاي چهارفرسخ برخلاف ساير مراكز كويري كه از بي‌آبي رنج مي‌برند، داراي قنات بزرگي است كه كشاورزي مردم را پر رونق كرده است. در كنار اين قنات، آسبادهاي بزرگي وجود دارد كه تا حدود 20 سال پيش، آرد مردم روستا و ساير واحه‌هاي اطراف را تامين مي‌كرده است. در اين منطقه از كوير كه تحت‌تاثير بادهاي 120 روزه سيستان قرار دارد، در اكثر ايام سال باد مي‌وزد. به همين دليل آسبادهاي اين روستا صنعت بومي اين منطقه است و مي‌تواند پررونق باشد. علي ملايي پيرمرد 75 ساله‌اي كه در گذشته در اين آسبادها كار مي‌كرده، مي‌گويد:« در منطقه كويري مانند بيابانهاي اطراف اين روستا كه كمبود آب به شدت محسوس است، وزش بادهاي سودآور نعمت بزرگي است. اما در حال حاضر كه دستگاههاي صنعتي كار توليد نان را به عهده دارند ديگر اين بادها و آسبادها كاركردي ندارند.» در حال حاضر به جز چند آسباد در شهر زابل و واهه‌هاي اطراف آن، بقيه آسبادها در حال تخريب كامل بوده و تنها نمونه كوچكي از ساختمان كامل اين آسبادها به صورت ماكت در موزه موقت اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري زاهدان به نمايش گذاشته شده است. همه اينها در حالي است كه آسيابهاي بادي در جنوب هلند يكي از مهمترين جاذبه‌هاي گردشگري اين كشورند و هر سال گردشگران زيادي از آنها بازديد مي‌كنند و اهالي چهارفرسخ خراسان جنوبي هم معتقدند آسبادهاي قديمي آنها اگر مرمت و احيا شود، مي‌تواند محل در‌آمد اهالي روستا شود و زندگي به روستا بياورد

شهرستان نهبندان

شهرستان نهبندان با 41102 كيلومتر مربع وسعت. جنوبي‌ترين شهر استان خراسان است. اين شهر در طول جغرافيايي 60 درجه و 30 دقيقه و عرض جغرافيايي 31 درجه و 33 دقيقه و در ارتفاع 1196 متري از سطح درياي آزاد قرار گرفته است. در مورد وجه تسميه نهبندان اين نظريه وجود دارد كه نه يا نيه در فارسي به معني شهر است. علت اين امر اينست كه روستاي بندان در 75 كيلومتري شرق «نه» به صورت زندان حكام سيستان بوده و ظاهراً شهرت اين زندان به همه جا رسيده و زماني كه از نه سخن به ميان مي‌آمده (نه) بندان معرف خوبي براي آن بوده است. درجايي از تاريخ سيستان آمده: نه از شهركهاي سيستان و در سرحد قهستان واقع بوده و امروز هم قصبه‌اي است و نه و بندان در عرض يكديگر و نزديك به هم‌اند. ايزو خاراكسي به نِه در زمان اسكندر مقدوني اشاره مي‌كند. حمدا... مستوفي در نزهه القلوب نِه را از اقليم سوم بر مي‌شمارد كه آنرا اردشير بابكان ساخته است. وي مي‌گويد: چون اردشير در مغازه شهر نِه بساخت. شاپوربن اردشير حاكم خراسان بود. از پدر آن شهر را درخواست كرد و او مضايقه نمود و شاپور را غيرت آمد و آنجا (نيشابور) تجديد عمارت(نه شاپور) نام نهاد. ساير منابعي كه از نه به نوعي نام برده‌اند عبارتند از : صوره الارض( ابن حوقل)، حدودالعالم، طبقات ناصري، انجمن آراء، فرهنگ آنندراج، تاريخ يعقوبي، احياء الملوك و........ 

آسبادهاي نهبندان

شرايط دشوار طبيعي مناطق كويري و بياباني ايران باعث شده تا مردم كوير نشين از ابتكار و خلاقيت خود استفاده كرده و با حداكثر بهره‌گيري از عوامل و شرايط طبيعي آنرا در اختيار خود در آورند. آسبادهاي نهبندان از جمله اين خلاقيتها هستند كه در اكثر مناطق جنوب خراسان بخصوص روستاهاي شهرستان نهبندان ديده مي‌شوند. منطقه نهبندان به دليل گسترش دامنه بادهاي 120 روزه سيستان تا يان منطقه از اين نظر امتياز ويژه‌اي دارد. بيشترين تعداد آسبادها در داخل شهر نه قرار داشته كه سون هدين جغرافيدان از آن نام برده كه 400 خانه و 75 آسباد داشته است. اين تعداد آسباد در يك فصل قادر به آرد نمودن 6000 تن گندم بوده‌اند. در روستاهاي رومه، چهارفرسخ، خونيك پايين، خوشاره، همندو.... آسبادهايي وجود دارند. 

قلعه نهبندان:

قلعه عظيم نهبندان كه از خشت و چينه ساخته شده، در داخل شهر نهبندان قرار گرفته است. با توجه به نقشه بنا و اشياء سفالي بدست آمده از قلعه، سابقة تاريخي آن به دوران قبل از اسلام يعني دوران اشكاني و ساساني برمي‌گردد.

قلعه در دوران اسلامي تا دوران صفويه فعال بوده و در دوره صفويه به طور كامل متروك شده است. وجود اين قلعه صحت ادعاي بعضي منابع تاريخي كه سابقه شهر نهبندان را به دوران پيش از اسلام مي‌رسانند. تأييد مي‌كند

قلعه شاهدژ

قلعه شاهدژ در 5 كيلومتري شرق شهرستان نهبندان قرار دارد. اين قلعه عظيم سنگي، بنايي است دفاعي مربوط به فدائيان اسماعيلي مشتمل بر يك ايوان ورودي، يك صحن وسيع با چهاررديف اتاق و يك حصار بلند كه دور تا دور قلعه را فراگرفته است.

در چهار گوشه قلعه برجهاي بلندي قرار داشته كه امروزه تنها يكي از آنها در ضلع جنوب غربي  قلعه سالم مانده است آنچه بيشتر از هر چيز ديگر نظر بازديدكنندگان را به خود جلب مي‌نمايد درب ورودي قلعه و قطعه سنگ بسيار سنگين و بزرگي است كه به طرز ماهرانه‌اي تراشيده شده است. ورودي قلعه يك فضاي مربع شكل كوچك است كه به سحن بزرگ قلعه منتهي مي‌شود.                          

 مدرسه هدايت

اين بنا در سال 1307 هـ.ش به عنوان اولين مدرسه نهبندان ساخته شده است اين بنا بيان كننده ويژگيهاي معماري دوره پهلوي است مهمترين ويژگي اين بنا اصل قرينه‌سازي در آن است به گونه‌اي كه با ايجاد يك محور با جهت شمال شرق، جنوب غربي، عناصر معماري به صورت قرينه در دو طرف اين محور ايجاد شده است بنا در دو ضلع جنوب غربي و شمال شرقي داراي دو ايوان ستون دار است. هر كدام از ايوانها با چهار ستون چهار ضلعي به داخل بنا امتداد مي‌يابند. اين بنا از لحاظ نوع مصالح استفاده شده و نحوة پوشش اتاقها بر اساس معماري ايراني و از لحاظ نقشه و عدم برخورداري از فضاهاي معماري ايراني از قبيل هشتي، دهليز، سردر ورودي، حجره‌هاياز اطراف حيات وبر اساس معماري اروپايي شكل گرفته است و به طور كلي مانند معماري غربي به شيوه برون گرايي احداث شده است.

خانه سالار حسين دهدار

بناي تاريخي خانة سالار حسين دهدار در درون بافت تاريخي شهر نهبندان قرار گرفته است. اين خانه داراي سردرورودي ، دهليز ، صحن، ايوان، از اتاقهاي متعدد و باغ است. ورودي داراي طاق جناغي است كه تماماً از خشت ساخته شده و داراي طاقنماهاي كوچك تزئيني نيز مي‌باشد. پس از ورودي دهليز قرار دارد كه با چرخش 90 درجه به سمت شمال به صحن راه مي‌يابد. در سمت شمال صحن ، ايوان بنا كه مانند ساير خانه‌هاي نهبندان داراي طاق مازه‌اي است، وجود دارد. در دو طرف ايوان دو اتاق وجود دارد كه يكي داراي پوشش چهار ترك و ديگري داراي پوشش عرقچين با اندود گچ است پس از ايوان نيز باغسرا قرار دارد. بنيان اين بنا احتمالاً مربوط به دوران صفويه است كه در دوران مختلف مورد تعمير و بازسازي قرار گرفته است.

بافت سنتي روستاي استند

در 29 كيلومتري جنوب نهبندان، روستاي استند قرار دارد كه برخوردار از ويژگيهاي معماري سنتي است. اين روستا در منطقه‌اي كوهستاني و در درون دره‌اي قرار گرفته كه از لحاظ ساختار و معماري كاملاً اصيل و دست نخورده باقي مانده است. مهمترين مصالح استفاده شده در ساخت خانه‌هاي مسكوني سنگ مي‌باشد. اين روستا داراي بافت فشرده و متمركز است كه كاملاً با ويژگيهاي درون‌گراي معماري ايران مطابقت دارد. كوچه‌هاي تنگ و پيچ در پيچ ارتباط ميان بخشهاي مختلف بافت را برعهده دارند. مصالح بنا تماماً از سنگ وآجر است كه در بعضي قسمتها سنگها بدون استفاده از ملات بر روي يكديگر قرار گرفته‌اند. در داخل قلعه فضاهايي نظير اتاقهاي سربازان، اصطبل، آب انبار، برجهاي دفاعي، حصار انبار آذوقه و ساير قسمتهاي ضروري وجود داشته است. طبق بررسي‌هاي به عمل آمده اين قلعه گنجايش سه هزار نفر را در خود داشته است. قابل توجه است كه شالوده اين بنا متعلق به دوران ساساني است كه در دوران اسلامي توسط اسماعيليان خريداري، بازسازي و مورد استفاده قرار گرفته است.

مسجد ميغان

مسجد تاريخي ميغان در داخل بافت قديمي و تقريباً  متروكة روستاي ميغان از توابع شهرستان نهبندان قرار دارد. بخشهاي مختلف بنا عبارتند از: سردرورودي، صحن، شبستان ستون‌دار، گنبد خانه، شبستان تابستاني و قناتي كه از زير مسجد عبور مي‌كند. شبستان ستون‌دار داراي چهار ستون چهار ضلعي ، پوشش گنبدي، دو محراب و پنجره مشبك گچي جهت تأمين نور شبستان و تهويه هواي داخل شبستان مي‌باشد. زمان ساخت اين بنا براساس نوع نقشه به دوران صفويه بر‌مي گردد. اين بنا به طور كامل توسط ميراث فرهنگي بيرجند مرمت و بازسازي گرديده است .  

         مسجد طارق

مسجد تاريخي طارق در 40 كيلومتري شمال نهبندان در روستايي به همين نام واقع شده است. اين مسجد شامل شبستان ستون‌داري است كه حدفاصل ستونها با طاق جناغي و سپس حدفاصل طاقها نيز با پوشش گنبدي به صورت چهار ترك پوشيده شده است. اين مسجد داراي سنگ لوحي است كه تاريخ ساخت بنا(1096 هـ.ق) بر روي آن حك شده است اين سنگ داراي 40 سانتيمتر طول و 20 سانتيمتر عرض است و در مركز آن نقشي وجود دارد كه احتمالاً  سازنده آن اشاره به مهر نبوت كه بر ميانه دو كتف پيامبر(ص) وجود داشته كرده است .

يكي از مشاهير روستاي طارق شيخ ايراهيم ادهم ميباشد كه در ديوان عطار به او اشارات فراوان دارد . ضمناْ اگر دوستان مایل به مکان یابی روستای طارق میباشند میتوانند به آدرس زیر مراجعه نمایند .                                          

ًقلعه بندان

قلعه بندان از آثار تاريخي و كهن شهرستان نهبندان است كه در فاصله 75 كيلومتري شرق نهبندان و در روستايي به همين نام واقع شده است. اين اثر تاريخي كه متعلق به دوره تيموري است تا پايان دوره قاجار به عنوان دژي محكم و استوار پابرجا بوده است. اين بنا ي اين بافت اصيل و سنتي به لحاظ مطالعه و پژهش معماري خاص روستايي و تأثير آن بر ويژگيهاي اقتصادي، اجتماعي اعتقادي مردم روستا و فرهنگ آنها اهميت فوق العاده دارد .

قدمگاه حضرت ابوالفضل ( ع )

در 80 كيلومتري شرق نهبندان بنايي وجود دارد كه به اعتقاد اهالي قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع) مي‌باشد. اين بنا شامل ورودي، صحن و گنبد خانه مي‌باشد. از ويژگيهاي مهم اين زيارتگاه نقشي است كه در اعتقادات و رسوم مردم منطقه دارد. وجود سرديس بز كوهي كه در بخشهاي مختلف تعبيه شده بخصوص دو طرف ورودي صحن و نيز ورودي گنبدخانه ازديگرويژگيهاي جالب اين بنا است كه ارتباط مستقيمي با رسوم مردم محل دارد .

 مزار سيد  علي

آرامگاه امامزاده سيد علي در 90 كيلومتري شمال شهر نهبندان واقع شده و مورد توجه خاص پيروان اهل بيت (ع) است. بناي آرامگاه در سالهاي اخير توسط اداره اوقاف و امور خيريه شهرستان نهبندان بنا شده و روز به روز در حال گسترش و توسعه مي‌باشد .

مشاهير و فرزانگان

اين سرزمين همچون ديگر سرزمينها از عهدة وظيفه‌اي كه خالقش برعهدة او نهاده است به خوبي برآمده و انديشمنداني را در دامان خويش پرورانيده است. بزرگاني كه اولين بار پشتشان را خاك گرم و تفديده اين ديار در آغوش كشيده و آخرين بار هم غريبانه در دل كوير صورت برخاك پر مهرموطنشان نهاده و با خاموشي چراغ وجودشان نام وياد آنان نيز از اذهان پاك گشته است. از جمله مي‌توان به انديشمنداني همچون : بن عبدالرحمن بن عبدا... كه نامشان موجب درخشش ديار كوير در صفحات تاريخ است. فقيه ابوبكر نيهي ، نوابه فخي شاعره‌اي عارف كه قدم در وادي عرفان گذاشت و غيره كه در اين نوشتار كوتاه نمي‌توان به معرفي آنها پرداخت، اشاره نمود .

هنرهاي سنتي

هنرهاي سنتي نهبندان عبارتنداز: جاجيم بافي، گليم بافي، قالي بافي، نمدمالي، حصير بافي، سبد بافي، پارچه بافي، سوزن دوزي و.... سوزن دوزي از هنرهاي سنتي است كه از ديرباز بين زنان منطقه رواج دارد. سوزن دوزي در نهبندان همانند سوزن دوزي بلوچي است كه با نخهاي مختلف از جنس پشم و برروي پارچه‌اي به نام چپيدوچ .... انجام مي‌شود. كاربرد سوزن دوزيهاي منطقه بيشتر به صورت تزئين لباس،پشتي، جانماز، پرده، حوله، زيرآيينه‌اي و روبالشتي مي‌باشد. نيز از هنرهاي سنتي است كه در منطقه هنوز رايج است. پلاس بافي اكثراً با موي بز انجام مي‌گيرد براي بافت پلاس ابتدا دار پلاس را بوسيلة ميخ سرپا مي‌كنند. سپس شتها را از دوسر جلو و انتها كار مي‌گذارند و بعد به خاطر اينكه تارها به همديگر نرسد و به هم نخورد روي چوب كار را با گل مي‌پوشانند .

مسجد عاشوراخانه

بناي تاريخي مسجد عاشوراخانه در خيابان قائم شهر نهبندان و در فاصله كمي از قلعه تاريخي نهبندان قرار دارد. بنا شامل يك شبستان ستون‌دار و داراي چهار ستون قطور چهارضلعي بودكه در ضلع شمال با برداشتن ديوار شبستان را توسعه داده‌اند و دو ستون ديگر را به آن افزوده‌اند. پوشش شبستان به صورت گنبدي و چهار ترك است بر روي يكي از ستونها كتيبه‌هايي به انواع خطوط نستعليق و شكسته نستعليق ديده مي‌شود. بعضي از اين كتيبه‌ها داراي تاريخ هستند كه قديمي‌ترين اين كتيبه‌ها تاريخ 1315 است. با توجه به وجود سنگ لوحي كه در ديوار مسجد كار گذاشته شده و داراي تاريخ 977 است مي‌توان زمان ساخت مسجد را به دوره صفويه نسبت داد .

شهرستان چابهار با وسعتي حدود 24729 كيلومتر مربع در جنوب استان واقع شده است.          فاصله آن تا مركز استان 756 كيلومتر مي باشد و به دليل نزديكي با مدار رأس السرطان  و               درياي    عمان در تمام فصول سال داراي آب و هواي معتدل است اين شهرستان از شمال به سرباز و نيكشهر از غرب به جاسك در استان هرمزگان از جنوب به درياي عمان و از شرق به پاكستان محدود مي گردد. شهر و بندر چابهار در جنوب شرق كشور و در گوشه خاوري كرانه هاي درياي عمان قرار دارد. این هم یک سفر کوتاه از دریچه دوربین به چابهار        دریای بزرگ  ( ساحل زیبای عمان  )          روستای تاریخی (  تیس )             صید ماهی در ساحل  ( تیس  )

منطقه آزاد تجاری چابهار از پنجره شب

 لنگرگاه قایق های صیادی در ساحل روستای تاریخی تیس