"روز جهانی کودک ، بایدها و نبایدها"

شاید اگر کودکان از تشتت آرای بزرگسالان برسر انتخاب روزی به عنوان " روز جهانی کودک " مطلع شوند براستی متعجب خواهند شد این اختلاف نظر از آنجا شروع شد که سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره 836 مصوب سال 1954 به یونیسف توصیه کرد که همه کشورهای جهان روزی را بنام کودکان در کشورشان نام گذاری کنند اما اختیار انتخاب این روز را به خود کشورها واگذار کرد تا مطابق مصالح داخلی خود اقدام کنند و لذا امروزه این روز در گوشه گوشه دنیا به روشی خاص برگزار می شود . و از همین روی " جهانی بودن " آن را زیر سؤال برده است .

                       "  ریشه های شکل گیری روز جهانی کودک" [1]

شکل گیری اندیشه اولیه " روز جهانی کودک" را باید در قرن نوزدهم و در فرقه های مسیحی در کلیساهای آمریکا جست. فرقه هایی مانند " متدودیست ها " در سال 8-1867 بر اساس باورهای مذهبی خود اولین روز شنبه یا یکشنبه از ماه ژوئن هر سال را بنام " روز جهانی کودک " نامیدند. با گسترش این موضوع در سال 1883 سایر فرقه های کلیسا نیز روز یکشنبه آغاز ماه ژوئن را روز کودک نامیدند و برای سالها تبدیل به روز ملی در فرهنگ آمریکا شد . پس از آن تلاشهای نویسنده حقوق کودکان خانم " الن کی ELLenkey" در کتاب " سده کودکی " توجه جهانیان را بیش از پیش به حقوق کودکان جلب کرد.

در همین سالها کاردارسفارت چین در سانفرانسیکو در یکی از روزهای ژوئن 1925 کودکان یتیم چینی را به جشن " اژدهای رونده " دعوت کرد و باعث توجه مطبوعات به کودکانی که دچار آسیب های اجتماعی شده اند شد.

دولت ترکیه نیزروز 24 آوریل سال 1920 یعنی زاد روز تولد " آتاتورک " را بعنوان روز کودک انتخاب کرد.

کنفرانس ژنو در سوئیس در آگوست 1925 در راستای بهبود وضع زندگی کودکان از گامهای مؤثر دیگری بود که برداشته شد .

ایران نیز با اعزام میرزا یحیی دولت آبادی در این کنفرانس شرکت داشت این نشست " کنفرانس جهانی برای رفاه کودکان" نام گذاری شد و در پایان ، اعلامیه ژنو برای حمایت کودکان جهان صادر شد ، در واقع این کنفرانس شالوده ی روز جهانی کودک است . که اعلامیه حقوق کودک و کنوانسیون حقوق کودک در قرن بیستم از پیامدهای آن است.

از جمله اهم مطالب اعلامیه ژنو اشاره به موارد ذیل بود:

- توجه به نیازهای معنوی کودکان

- رهایی کودکان از فقر

- حمایت از کودکان کار

- ارزیابی دوباره شیوه های آموزشی کودکان

- بهزیستی و رفاه کودکان در سراسر جهان

وقوع جنگهای جهانی اول و دوم روزهای غم انگیزی را برای کودکان رقم زد.

آوارگی میلیونها کودک در سراسر جهان و مرگ هزاران نفر در اردوگاه ها  تنها بخشی از ارمغان جنگ جهانی دوم بود که باید بی سرپرستی و معلول شدن هزاران نفر دیگر را نیز بر آن افزود . با پایان یافتن شعله های جنگ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سپتامبر سال 1946 صندوق کودکان سازمان ملل یا همان " یونیسف " را پایه گذاری کرد. و در ششم اکتبر همان سال بنابر قطعنامه 802 یونیسف به نهادی پایدارو دائمی تبدیل شد. و در اولین اقدام مجمع عمومی طی قطعنامه 836 از یونیسف خواست که به همه کشورهای عضو توصیه کند از سال 1956 روزی را بنام کودک  در کشورشان پایه گذاری کنند. . چنانکه اشاره شد واگذار کردن اختیار انتخاب این روز به کشورها آغاز سردرگمی در تشخیص " روز جهانی کودک " شد و سرانجام یونیسف بهانه انتخاب " روز جهانی کودک " را روز تصویب اعلامیه حقوق کودک در سال 1959 قرارداد.

اعلامیه حقوق کودک به شماره 1386 در روز 20نوامبر 1959 در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید و بسیاری از کشورها روز 20 نوامبر هر سال را روز کودک نامیدند. در حالی که قبل ازآن برخی کشورها روزی را در ماه ژوئن بنام " روز بین المللی کودک " جشن گرفتند به دلیل اختلاف نظر برسربرگزاری این روز در سراسر جهان ، برخی از ایالت های آمریکا روز اول ژوئن را بعنوان " روز کودک " جشن می گیرند.

برخی ایالت های دیگر آمریکا روز 20 نوامبررا جشن می گیرند

در چین نیز از سال 1949 روز اول ژوئن بنام روز کودک گرامی داشته می شود . و حتی تعطیل عمومی است .

 روسیه و کشورهای آسیای میانه نیز روز اول ژوئن را به رسمیت می شناسند .

اما ترکیه این روز را با مسائل ملی خود پیوند داده و چنانکه اشاره شد روز تولد " آتاتورک " پدر ترکیه جدید را بنام کودکان خود نام گذاری کرده است .

در هند نیز این روز به زادروز تولد " جواهر لعل نهرو" یعنی 14 نوامبر پیوند خورده است .

در ژاپن اما وضع به گونه ای دیگر رقم خورده و روز 5 ماه می را بنام کودکان به ثبت رسانده اند و برای تاکید بر اهمیت آن ، این روز را تعطیل عمومی اعلام کرده اند .

اما ایران روز 16 مهر ماه را بعنوان روز جهانی کودک پذیرفته است و در زمان طاغوت از سال 1340 روز 4 آبان ، روز تولد فرزند ارشد محمد رضا پهلوی ، بنام روز جهانی کودک شناخته می شد.

چنانکه گذشت آنقدر اختلاف نظر و اعمال سلیقه در انتخاب روزی جهانی ، بنام کودکان متنوع است که براستی در جهانی بودن آن باید شک کرد.اما از آن روز که دو دانش آموز 9 ساله در مدرسه ای در نیویورک تصمیم گرفتند  با نوشتن نامه ای از همه بچه های جهان بخواهند روزی بنام صلح نام گذاری شود حدود بیست و چهار سال می گذرد ( 8 اکتبر 1986)

بر خلاف بسیاری از مناسبت ها که تکلیف آن را بزرگترها مشخص می کنند این بار کودکان بنیانگذار " روز جهانی کودک " بودند.

این روز بهانه ای است تا یاد آور نکاتی باشیم که از آن بعنوان حقوق کودک در پیمان نامه جهانی کودکان نام برده شده است . این پیمان نامه در سال 1989 به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده و بیشتر کشورهای جهان بدان پیوستند و دولت جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1372 مفاد آنرا مشروط بر اینکه مخالف شریعت اسلام و قوانین داخلی نباشد بطور رسمی پذیرفت کشورهای متعهد باید بکوشند وضعیت رفاهی، حقوقی و آموزشی و پرورشی و بهداشتی کودکان کشورشان را تا سطح مورد نظر پیمان نامه ارتقاء دهند. این پیمان یک مقدمه و 54 ماده دارد از جمله مفاد مورد اشاره در این پیمان می توان به موارد ذیل اشاره کرد: حق حیات و کسب هویت ، حق زیستن با والدین ، حق تفریح و بازی و برخی حقوقی که کودکان خود قادر به استبفای آن نیستند و این والدین هستند که باید در تحقق آن حقوق نشریک مساعی کنند.

نکته قابل تامل این است که شریعت نورانی اسلام ، چهارده قرن قبل حقوق کودکان را مورد اشاره قرارداده و در تعالیم رهبران دینی آن بارها به حقوق متقابل والدین و کودک اشاره شده است .

در روزگار ما نیز مقام معظم رهبری کودک را ذخیره ارزشمند جامعه معرفی می کندو در مورد اهمیت وظیفه مسئولان رسانه های گروهی در تربیت کودک می فرمایند: " رادیو ، تلویزیون ، رسانه های گروهی و غیره بایستی بدانند و بفهمند که چه کاری با مغز، دل و احساس لطیف کودک انجام می گیرد وقتی کودک برنامه های تلویزیون را می بیند اثر آن امروز و فردا مشخص نخواهد شد بلکه اثرش درجذب ها ، دفع ها، احساسات ، خداجویی ها یا خدا نخواهی ها نشان داده خواهد شد.

ایشان در فراز دیگری مسئولان را به بازتاب دادن سیره اولیای دین توجه می دهد و می فرمایند: توصیه می کنم در این باره علاوه بر مطالعه و تحقق در زمینه های علمی ، به فرهنگ اسلام ، روشنایی های قرآنی و سیره اولیای بزرگوار توجه بیشتری بشود تا مشاهده گردد که مثلاًپیامبران گران قدر اسلام و پیروان وی چگونه کوچکترین نکات تربیتی را از نظر دور نمی داشتند و با داشتن مسئولیت اجتماعی در تاریخ ، از گفت و گوهای صمیمانه با کودکان غافل نمی شدند.

شگفتا: که این شریعت آسمانی چهارده قرن قبل حتی از انتخاب نام نیک برای فرزندان ، بعنوان یک حق غفلت نکرده و پیامبرنورانی آن در این باره می فرماید: " نخستین هدیه ای که هریک از شما به فرزندش می بخشد نام خوب است پس بهترین نام را برای فرزند خود انتخاب کنید"

و البته در مطالعه و مداقه در احوال بزرگان دین از جمله حضرت رسول (ص) در می یابیم که این بزرگواران در جهت تربیت کودکان ، تنها به توصیه اکتفا نکرده و سیره عملی آنان نشان دهنده رفتارهای آموزنده با کودکان است از جمله : سلام کردن به کودک ، انتخاب نام نیک ، بازی با کودک و غیره و از گفتارهای آموزنده آن حضرت است که :

" فرزند، هفت سال اول زندگی سرور و بزرگ ، هفت سال دوم فرمانبردار ، وهفت سال سوم وزیر و مشاور خانواده است .

نکته قابل تامل اینکه روانشناس علمی روزگار ما نیز پس از سالها تحقق و پژوهش در تربیت کودمان ، به همین نکات دینی رسیده اند .

درجایی دیگر می فرماید:

"سلام کردن به کودکان را تا لحظه مرگ ترک مکی کنم تا این رفتار پس ازمن در میان مسلمانان سنت شود"

اما فاصله گرفتن از تعالیم دینی و انبیاء الهی امروزه در سراسر جهان مشکلات متعددی را برای انسانها و ازجمله کودکان به ارمغان آورده است .

نگاهی گذرا به وضعیت امنیت ، بهداشت ، تحصیل ، غذا و بسیاری مسائل مشابه در کشورهای آفریقا – آمریکا – عراق – افغانستان – پاکستان – فلسطین – سلامت آینده کودکان را تهدید میکند.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس ، دو میلیارد و200 میلیون کودک در سطح جهان امروز زندگی می کنند که از هر دو نفر، یکی از آنها فاقد نیازهای اولیه ، مانند تغذیه کافی ، آب پاکیزه ، کمک ها پزشکی ، آموزش مدرسه ای و یا یک سر پناه ساده است.

در کشور آلمان حدود 3 میلیون کودک و نوجوان در جرگه ی فقر کودکان محسوب می شوند. در دنیای به اصطلاح مدرن امروز یکی از بزرگترین مشکلات بشر که رهایی از چنگ آن تقریباً غیر ممکن است ، تربیت کودکان و نوجوانان است نگاهی به وضعیت کودکان خیابانی ، کودکان کار ، کودکان بی سرپرست و غیره همه محصول مستقیم تا غیر مستقیم مدرنیسم بدون تعهد ولجام گسیخته است. نتیجه تربیت غیر دینی وغیر اخلاقی انسانهایی است که از فطرت خویش فاصله گرفته اندو از اطاعت خدا سر باز زده اند.

سازمانهای بین المللی کوشیده اند تا با گوشزدکردن مستقیم و غیر مستقیم عدم توجه به حقوق کودک ، اندکی از التهاب این درد بکاهند اما از ریشه اصلی همه این فجایع که همانا عدم بازگشت به خویشتن ، خویش و فطرت پاک الهی است غافل مانده اند.

لذا با حرکت هایی نظیر ، نام گذاری روز جهانی کودک ، تصویب پیمان نامه حقوق کودک ، نام گذاری روز جهانی کتاب کودک " دوم آوریل برابر با 14 فروردین ماه سالروز تولد هانس کریستن اندرسن " ، روز جهانی کودک و تلویزیون ، و مناسبت هایی مشابه ، خواسته اند وجدان خفته بشر امروز را بیدار کنند که در جای خود حائز اهمیت است . اما چنانکه اشاره رفت بیش و پیش ازهر چیز باید به نقش تربیتی والدین توجه کرد. در دین مبین اسلام تربیت از زمان انتخاب شریک زندگی شروع می شود و پس از آن با خوردن لقمه حلال توسط مادر ادامه پیدا می کند. چنانکه روانشناسی مدرن امروزین نیز براین نظر تربیتی اسلام قبل از تولد صحه گذاشته است . از نظر اسلام خوراندن لقمه حلال به مادر و کودک از حقوق کودک محسوب می شود.

در فرمایشی نورانی از حضرت رسول ( ص ) آمده است که

" فرزند شایسته گلی است از گلهای بهشت "

طبق فرمایش این رهبر آسمانی باید بپذیریم که این گلها ی خوشبو نیازمند تربیت هستند مولای متقیان علی (ع) خطاب به فرزندش می فرماید:

" بی تردید دل کودک چون زمینی کشت نشده و آماده پذیرش هر بذری است که در آن افکنده شود پس به تربیت تو شتافتم پیش از آنکه دلت سخت شود و خاطرت به چیزی اشتغال یابد"

طبق پیمان نامه حقوق کودک ، کودکان نیازمند بازی و نشاط هستند و برابر نظر روانشناسی تربیت ، بازی عامل  بسیار حساس و تعیین کننده در رشد شخصیت کودک محسوب می شود.

حضرت رسول (ص) می فرماید:

" چه خوب است فرزند در خردسالی پرتحرک باشد تا در بزرگسالی شخصیتی آرام و خویشتن دار بیابید:

عامل مهم و تاثیر گذار دیگر در تربیت کودک توجه به کودک و محبت درحق اوست . مورد محبت قرارگرفتن خواست قلبی هر انسانی است بویژه اگر این محبت از کانونی مورد اعتماد مثل خانواده باشد . چنانکه امروزه یکی از دلایل انحراف نوجوانان کمبود محبت توسط خانواده ذکر شده است .

حضرت رسول (ص) می فرمایدک

" فرزندانتان را بسیار ببوسید زیرا هر بوسه در بهشت برای شما درجه ای خواهد بود "

و فراموش نکنیم که کودکان بیش از آنکه از گفتار ما بیاموزند از کردار ما می آموزند . چنانکه در بررسی های دقیق مشخص شده است که کودکان بسیاری از رفتارهای ناشایست و الفاظ رکیک را از سه منبع فرا گرفته اند :

1- خانواده

2- گروه همسالان

3- تلویزیون و سینما

در پایان این مقاله شاهد مثال دیگری از توجه دین مبین اسلام و پیشوایان آن در چهارده قرن پیش به حقوق کودک را برای حسن ختام انتخاب کرده ام که در ادامه از نظر شما عزیزان می گذرد باشد که یکباردیگر مسلمان شویم و به تعالیم انسان ساز آن ایمان بیاوریم و بیهوده به دنبال " ایسم ها " نگردیم .

حضرت امام سجاد (ع) در رساله حقوق می فرماید:

" حق کودک و فرزند صفیر بر تو این است که به او ترحم کنی و از پذیرایی و نگهداری او از سرما و گرما و بیماری ها مضایقه ننمایی و در اموزش نظامی و پیشاهنگی و آمادگی او برای مبارزه با دشمنی کوتاهی نکنی ، در تعلیم و تربیت اسلامی و دینی او بکوشی و از خطاهاو لغزش های او بگذری و اشتباهها و بدی ها یش را بپوشانی و در کار تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش با او به رفق و مدارا عمل کنی "

و از جملات آن حضرت است که :

" حق فرزند بر تو آن است که بدانی وجود او از تو و نیک و بدش در جهان منسوب به توست "

                                      واسلام

                                   حسین مؤذن

مدیر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سیستان و بلوچستان